IBDM

28 czerwca 2010

Uroczystego przecięcia wstęgi i otwarcia repliki przęsła Mostu Jagiełły w Czerwińsku nad Wisłą dokonali: Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, Bronisław Komorowski, Marszałek Województwa Mazowieckiego, Adam Struzik, Dyrektor IBDiM, prof. Leszek Rafalski oraz inicjatorka tego niezwykłego przedsięwzięcia prof. Barbara Rymsza. Budując tę replikę Instytut Badawczy Dróg i Mostów przyczynił się do uświetnienia obchodów 600. rocznicy bitwy pod Grunwaldem „Przez Czerwińsk na Grunwald”.
W uroczystościach wzięli  udział również: Wójt gminy Czerwińsk, Michał Walerysiak, Starosta powiatu płońskiego, Jan Mączewski oraz Prezes Zarządu INTOP Sp. z o.o., Edward Głaz.

W budowie Repliki Mostu Jagiełły w Czerwińsku uczestniczyła firma mostowa „INTOP Warszawa” Sp. z o.o. Natomiast łodzie, na których postawiono przęsło, zostały wypożyczone na ten cel przez Dom Polonii w Pułtusku. Bez zaangażowania i życzliwości kierownictwa tych firm nie było by Repliki Mostu Jagiełły. Pomocy przy stawianiu repliki udzielili także saperzy z 5 OSP w Nowym Dworze Mazowieckim.

Autorem zdjęć jest Edyta Kaniuk

O budowie Repliki Mostu Jagiełły
prof. Barbara Rymsza - p.o. Kierownik Zakładu Mostów IBDiM

W czasie zimy przed 600 laty w Puszczy Kozienickiej trwały gorączkowe prace. Na zlecenie króla Władysława Jagiełły wykonywano elementy wyjątkowego mostu, który miał umożliwić przeprawę wojsk polskich przez Wisłę w sposób skuteczny, a jednocześnie na tyle nieoczekiwany i nowatorski, że gwarantujący zaskoczenie przeciwnika.

W Cronica conflictus nieznany uczestnik kampanii 1410 r. podał, że Jagiełło prowadząc wojska polskie przeciwko Krzyżakom „przybył nad rzekę Wisłę i rzekę tę razem z częścią swych wojsk wraz z działami, machinami i innymi przyborami wojskowymi przekroczył bez żadnego uszczerbku ani niebezpieczeństwa po zestawionym moście zadziwiającej konstrukcji”. Budowano w tajemnicy tak wielkiej, że do dnia dzisiejszego nie są znane szczegóły konstrukcyjne budowli, a wiadomo jedynie, pisał o tym Jan Długosz, że był to „most nigdy przed tym nie widziany, na podporach z łodzi”. Z zapisów Długosza wiadomo także, że most został zmontowany „w pół dnia” ze spławionych Wisłą gotowych części. Z tego samego źródła pochodzi także informacja, że „w poniedziałek 30 VI 1410 r. król Władysław zwinąwszy obóz we wsi Kozłów przybył nad Wisłę powyżej klasztoru w Czerwińsku na miejsce, gdzie został ustawiony most na łodziach, który polecono sporządzić pod Kozienicami. W tym samym dniu król przekroczył most i rzekę, a za nim podążyło całe wojsko królewskie według obmyślanego porządku, wraz z ciężarem bombard i zaopatrzenia oraz innym obciążeniem”.
Most zapewniał możliwość przeprawy wojska w sposób opisany przez Długosza. Przekroczywszy rzekę Wisłę, Władysław, król Polski, rozłożył swój obóz na drugim brzegu. Król Władysław i książę Witold zatrzymali się tu obozem przez trzy dni, aż całe wojsko przybyło i przekroczyło rzekę. 

Z analizy parametrów użytkowych mostu wynika, że przy długości mostu 500m i przy zachowaniu średniej prędkości marszu wojska ok. 3km/h przeprawa wszystkich oddziałów mogła trwać ok. 48 godzin (tj. 3 dni po 16 godzin dziennie np. od 5 do 21). Natomiast nośność mostu była wystarczająca do przeprawienia kawalerii, taboru, artylerii i piechoty.
Reasumując można przyjąć, że łodzie zastosowane jako pływające podpory Mostu Jagiełły były łodziami:
- płaskodennymi,
- o kształcie wrzecionowatym lub podługowatym, z rufą kafową - w szpic lub rufą pawężową - płasko ściętą,
- o burtach pochyłych,
- o wymiarach LxBxh  w przybliżeniu 8÷12 x 2÷2,5 x 1 m,
- budowanymi metodą szkutniczą, prawdopodobnie z desek o grubości ok. 5cm łączonych na drewniane kołki, wykonanymi w zależności od przeznaczenia z bali dębowych lub sosnowych,
- uszczelnionymi od wewnątrz tzw. żują – czyli sierścią zwierzęcą wymieszaną z dziegciem.

Na takich łodziach był położony pomost z drewnianych bali, pokryty prawdopodobnie faszyną z zasypką ziemną w celu ułatwienia przejścia zwierząt. Pomost o szerokości użytkowej ok. 2,4m (8 stóp) miał 6 dźwigarów głównych w rozstawie co ok. 60cm (2 stopy) z bali o średnicy ok. φ =20cm i długości ok. L =6÷9m oraz pokład z bali lub półbali  φ = 10cm i długości ok. L =3,0m. Można przyjąć, zgodnie z określonymi wyżej założeniami, że do wybudowania mostu o 80 przęsłach (480m) było potrzebne ok. 600m3 drewna.

Dokładnie nie wiadomo, w którym miejscu wojska Jagiełły przeprawiły się przez Wisłę, ale źródła podają, że odbyło się to w okolicy Czerwińska i to ku całkowitemu zaskoczeniu wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, który relację świadka przeprawy potraktował jako „wieści zupełnie nieuzasadnione, zawierające wszelkie cechy kłamstwa”. Współczesne nam opinie utrzymują, że moment zaskoczenia uzyskany dzięki sprawności technicznej i organizacyjnej budowniczych mostu Jagiełły przyczynił się w poważnym stopniu do zwycięstwa grunwaldzkiego.

W tym roku – 2010, przypada 600. rocznica zwycięstwa pod Grunwaldem, ale także rocznica budowy mostu i skutecznej przeprawy wojsk Jagiełły przez Wisłę. Każdy Polak zna datę 15 lipca 1410 r., ale poprzedzający bitwę okres wytężonej pracy szkutników, saperów i budowniczych mostów jest okryty mgłą zapomnienia. Stosunkowo nieliczna jest grupa osób, dla których most Jagiełły postawiony w Czerwińsku w czerwcu 1410 r. jest ważnym symbolem świadczącym o znaczeniu: myśli inżynierskiej, inżynierii wojskowej i polskiego mostownictwa. Z tego względu należy przypomnieć o budowie mostu Jagiełły i o istotnym znaczeniu mostu w operacji wojennej ukoronowanej zwycięstwem odniesionym pod Grunwaldem.
W Instytucie Badawczym Dróg i Mostów postanowiono zbudować replikę dwóch przęseł historycznego Mostu Jagiełły. Zadanie trudne, bo informacje o moście są dosyć ubogie, a wyobrażenia przedstawiane w literaturze tematu są wzorowane na rozwiązaniach stosowanych przez wojsko w znacznie późniejszych okresach. Budowa 500 metrowego mostu jest zadaniem w równym stopniu kosztownym co nieracjonalnym. Wisła jest rzeką żeglowną i postawienie niskowodnego mostu w poprzek toru wodnego jest niemożliwe. Zatem rozwiązaniem mniej kosztownym, a jednak dającym wyobrażenie o tym jak most wyglądał jest, zdaniem autora niniejszej publikacji, budowa dwóch przęseł mostu na okres uroczystości jubileuszu 600. rocznicy zwycięstwa pod Grunwaldem. 

Przęsła wykonane zgodnie z przedstawioną wyżej hipotezą można było oglądać w Czerwińsku nad Wisłą w dniach 26 i 27 czerwca 2010 r.